Diyafram Nedir? Diyaframın Ayarları ve Fotoğrafa Etkileri Nasıldır?

Bu yazımda fotoğrafçılıkta diyaframı ele aldım. Fotoğrafta Diyafram nedir, fotoğrafa etkisi nasıl olmaktadır, diyafram öncelikli mod nerede ve nasıl kullanılır? sorularına yanıt arayacağız. Hadi başlayalım…

DİYAFRAM

Fotoğrafçılığın en önemli konularından biri iyi pozlanmış görüntü, diğeri ise odaklamadır. Fotoğraflarınızda başarılı ve etkili bir sonuç için bu iki unsura önemli görevler düşmektedir. Bu nedenle diyaframın ne olduğunu ve nasıl çalıştığını bilmemiz gerekmektedir. Şimdi detaylı bir şekilde diyaframı ve nasıl çalıştığını görelim.

Diyafram ve Çalışma Prensibi

Diyafram nedir? sorusuna verilebilecek en kolay yanıt şudur: “Objeden yansıyan ışınların ne kadar yoğunlukta ve şiddette düşeceğini belirleyen sisteme denir.” Daha sonra bu ışınlar makinemizin objektifinden geçer. Geçerken optik mercekler ve diyafram halkasından geçerek sensöre (algılayıcı) düşer. Ve böylece fotoğraf sayısal olarak üretilmiş olur.

Diyafram kelime kökeni olarak  yabancı dilden gelir. Fotoğrafçılık konusunda birçok kelime yabancıdır. Maalesef Türkçeleşme yok denecek kadar az. İngilizce Aperture kelimesiyle ifade edilen ve açıklık anlamına gelen ve Fransızca “diaphragme” kelimesinden türetilerek oluşmuştur.

En basit olarak objektifi bir göze benzetirsek diyaframı da gözbebeğine benzetebiliriz. Örneğin karanlık ortamlarda daha rahat görmek için göz kapaklarımızı açarak gözümüzün daha rahat görmesini sağlayabilirken, göz kapaklarımızı kapayarak gözümüze daha az ışık girmesini sağlayabiliriz. 

Diyaframın, açılıp kapanarak sensör üzerine düşen ışığın yoğunluğunu ve net alan derinliğini kontrol eden iki temel fonksiyonu vardır. Göz bebeğinin büyüyüp küçülerek retinaya ulaşan ışığı genişletip veya daraltarak lensten geçip sensöre erişen ışığın miktarını kontrol eder. Diğeri ise net alan derinliğini kontrol etmektir. Yazımın devamında bu konulara uzun uzun  değineceğim.

Temel Diyafram Ayarları 

Fotoğraf ışık demektir.

Bu ışığı bize sağlayan da diyaframdır. F değeri ile ifade edilir ve yanındaki rakamlar küçüldükçe ışık çoğalır; rakamlar büyüdükçe ışık azalır.  Birbirini izleyen diyafram değeri, soldan sağa doğru gidildiğinde bir öncekinin yarısı kadar az sağdan sola doğru gidildikçe bir o kadar fazla ışığın içeri girmesini sağlar.

Diyafram değerleri f/2.8, f/4, f/8, f/11, f/22 gibi değerlere sahiptir. Lenslerin sağladığı f numaraları da çeşitli olabilir. 50 mm bir lensin f/1.4’den f/16’ya kadar olabilirken, 70-200 mm tele objektif f/4’den f/32’ye kadar bir diyafram değerine sahiptir. Bu durum biraz kafa karışıklığına yol açabilir ama geniş diyafram küçük rakamla ifade edilir. f/16 veya f/22 gibi büyük rakamlı değerler kısık diyaframı ifade eder. DSLR makinenizde diyafram ayarlanmışsa, temel f değerleri arasında ortanca f değerleri bulunur. Ve stop kavramı ile ifade edilir. Örnek olarak vermemiz gerekirse, f/4 ile f/5.6 arasında f/4.5 ve f/5 ayarı da yapabilirsiniz veya f/5.6 ile f/8 arasında f/6.3 ve f/7.1 ayarları da bulunur. Böylelikle pozlama üzerinde daha fazla kontrol elde edebilirsiniz.

Diyaframda f/1.8, f/2.8 gibi küçük değerlere açık diyafram veya diyaframı açmak gibi tanımlar kullanılmaktadır. Işığın az olduğu yerlerde açık diyafram kullanılır. f/18, f/20 gibi büyük değerlere ise kapalı veya kısık diyafram denir. Diyaframı kısmak diye tanımlanır ve ışığın fazla olduğu yerlerde kullanılır. Diyafram rakamları ile ışık miktarı arasında ters orantı vardır. Diyafram değerleri küçüldükçe diyaframdan geçen ışık miktarı artarken, değerler büyüdükçe diyaframdan geçen ışık miktarı azalır.

DİYAFRAM FOTOĞRAFI NASIL ETKİLER?

Fotoğrafçılıkta diyaframın iki temel görevi vardır:

  1. Işığın yoğunluğunu kontrol etmek,
  2. Net alan derinliğini belirlemek.

IŞIK YOĞUNLUĞUNU KONTROL ETMEK

Diyafram sadece ışık miktarını ayarlamaz. Oluşan görüntüyü de doğrudan etkiler. Sensöre ne kadar az ışık düşerse, örneğin açık diyafram (küçük f değeri) odaklama yaptığımız bölge netken, geriye kalan alanların bulanık olmasına neden olur. Bu durum aynı zamanda fotoğraftaki konunuzun daha belirgin olmasını sağlar.

Bu durum alan derinliği olarak ifade edilir. Yani netlemiş olduğunuz konu diğer alanlardan tamamen ayrılır (lensinizin özelliklerine ve konuya olan uzaklığınıza göre bu etki değişir). Tam tersi olarak fotoğrafınızda daha geniş bir alanın net çıkmasını istiyorsanız f değerini yükseltmemiz (büyük f değeri) gerekecektir (Örneğin manzara çekimlerinde).

Zaman zaman f/1.8 gibi açık diyafram ile çektiğimiz fotoğrafların haddinden parlak çıktığını gözlemleriz. Sebebi fotoğrafı açık diyafram ile çekilmiş olmasıdır. Yapmamız gereken çok basit. Lensimizin diyaframını kısmak. Yani f/5.6 gibi veya daha yüksek bir değere yükseltmek. Bazen de yukarıdaki durumun aksine fotoğrafımız çok karanlık çıkıyorsa çözümü diyaframı açmak, yani diyafram değerini f/2.8 gibi daha küçük bir değere getirmek olmalıdır.

f/2.8 ile çekilmiş bir fotoğraf
f/16 ile çekilmiş bir fotoğraf

Diyafram, yapraklardan, halkadan ve aktarım organlarından oluşur. Fotoğrafçılık da fotoğrafı çekeceğimiz diyafram değeri çok önemlidir. Fotoğrafı doğrudan etkileyen en önemli değerlerden biridir. Peki diyafram değeri nedir?

NET ALAN DERİNLİĞİNİ BELİRLEMEK

Diyaframın alan derinliğine etkisi. 200 mm f/2.8 ile çekilmiş bir örnek portre çalışması.


Net alan derinliği fotoğrafta flu olmayan, net görülen yerlere denir. Bir fotoğrafta net alan derinliği; 4 ana faktöre bağlıdır. Bu faktörler buradaki yazımın konusu. Bizim için bu etkenlerden şimdilik önemlisi diyafram. Diyaframın net alan derinliğine etkisi şu şekilde gerçekleşir. Diyafram değeri ne kadar büyük olursa yani diyafram ne kadar kısıksa net alan derinliği artacaktır (flu alan azalacak, net alanlar artacak); diyafram ne kadar açıksa yani değer ne kadar küçükse net alan derinliği o kadar azalacaktır.(flu alan artacak, net alanlar azalacak)

50 mm f/1.8 ile çekilen bir fotoğraf. Netlik ortadaki lenstedir ve diğer lensler flu ( bulanık ) çıkmıştır.
50 mm f/22 ile aynı nokradan çekilen fotoğrafta alan derinliği o kadar fazla ki her üç lens de net çıkmıştır.

OBJEKTİF ÜZERİNDEKİ DİYAFRAM DEĞERLERİ

Tüm objektiflerin minimum ve maksimum diyafram açıklığı vardır. Bazı zoom objektifler üzerinde örnek olarak sağdaki fotoğrafta 70-300 mm objektif örnek gösterilmiştir. Objektif çerçevesi üzerinde 1:4-5.6 vb. değerler yazar. Bu değerler lens 70 mm’ de iken minimum f/4 diyafram açıklığını ifade ederken, 300 mm’ de ise maksimum f/5.6 diyafram açıklığını kullanabileceğimizi ifade etmektedir.

Bazı objektiflerde ise solda 17-40 mm. objektif örnek gösterilmiştir. Bu tip objektifler üzerindeki çerçeve üzerinde bulunan 1:4 vb. değerler objektifin tüm odak aralığı boyunca sabit f/4 diyafram değerini koruduğunu belirtir. Bu tip objektiflere sabit lens veya prime lens denir. 

Bu örnekteki gibi 17 ve 40 mm. dahil ve aralığında sabit f/4 diyafram değerini koruduğu için hızlı ve keskin lens diye de ifade edilir.

FOTOĞRAFLARA GÖRE DİYAFRAM KULLANIMI NASIL OLMALIDIR?

MANZARA FOTOĞRAFLARINDA DİYAFRAM KULLANIMI

Manzara fotoğraflarında geniş diyafram kullanmak size yabancı gelebilir. Çünkü genellikle önden arkaya doğru keskin netleme yapmak istersiniz ve geniş diyafram bunu yapamayacaktır. Ya da yapabilir mi? Aslında bazı durumlarda olabilir. Sadece manzaranın en yakın noktası kameraya yakın olduğunda alan derinliğinin çok olmasına ihtiyaç duyarsınız. Fakat bazen, çekime dahil ettiğiniz her şeyin çok uzakta (sonsuzlukta) olduğunu görürsünüz. Yani alan derinliğine ihtiyaç yoktur. Diyaframı sonuna kadar açarak bir çekim gerçekleştirebilirsiniz. Böylece, her şeyin keskin bir netliğe sahip olduğu bir görüntü elde edebilirsiniz. 

Sığ alan derinliği, diğer her şey flu görünürken, tek bir ögeye keskin netleme yapmanızı sağlayarak manzara fotoğraflarında iyi sonuçlar elde etmenizi sağlar. Tele objektifle geniş diyafram kullanılarak çekilmiş, yalnız bir ağacın fotoğrafı gibi…. 

Aynı zamanda geniş açılı lensle ve geniş diyaframla, kameraya yakın olan, kayanın üzerindeki bir yaprak ya da tek bir çiçek gibi nesnelere odaklanarak, sadece bu nesnelerde keskin bir netlik yakalanırken, geri kalan her şeyi odak dışı bırakabilirsiniz. Eğer lensinizin diyaframı sonuna kadar açıksa, görüntü vizörden göründüğü gibi kaydedilecektir.

PORTRE FOTOĞRAFLARINDA DİYAFRAM KULLANIMI

Geniş diyafram portre fotoğrafının vazgeçilmezidir. Portre çekimlerinde genelde öznenin arkasında kalan her şeyi odak dışında bırakmak istersiniz.Böylece öznenin yüzündeki dikkat yoğunluğu başka yönlere kaymaz. 85-135 mm. aralığındaki kısa telefoto lensler, portre fotoğrafları için en iyi seçimdir. Çünkü perspektifi çok az sıkıştırır ve bu durum yüzün özelliklerini daha güzel gösterir. Bu lensler aynı zamanda geniş diyaframda sığ alan derinliği sağlayarak arka planı odak dışında bırakır. Bunu yaparken öznenin yüzünün tamamında netlik sağlamak istiyorsanız, diyaframı f/5.6′ ya getirin ve öznenin gözlerine odaklanın. En geniş diyaframı kullanıyorsanız alan derinliği azalırken öznenin yüzünün bir kısmında netlik oluşmayacaktır. Dikkati öznenin gözlerine çekmesi açısından bu efekt etkileyici olabilir. Portreyi f/2.8 veya f/4 diyafram ile ve tele objektifle çekmeyi ya da f/1.8 50 mm. gibi sabit bir lens ile çekmeyi deneyin. Öznenin tek bir gözüne odaklandığınızda diğerinde de keskin bir netlik oluşacaktır. Alternatif olarak, kameraya en yakın gözü odaklayarak çekim gerçekleştirebilirsiniz.